Wersja z 6 lipca 2013 r.
Czytając muzułmańskie hadisy, można dojść do wniosku, że islam to przede wszystkim legalizm, w którym faryzeusze z czasów Jezusa czuliby się jak w domu. Sufizm to duża liczba powiązanych ze sobą sekt islamu, które są reakcją na to skupienie się na rytuałach i praktykach. Ortodoksyjny islam niewiele mówi o sercu i pragnieniu Boga; sufizm głosi, że prawdziwa religia to wewnętrzna prawda, a nie zewnętrzna praktyka. Natomiast chrześcijaństwo kładzie nacisk zarówno na sprawy wewnętrzne, jak i zewnętrzne.
Omówimy wierzenia sufickie, przywódców sufickich, ogólne „wyznania” sufickie, a następnie skupimy się na porównaniu sufizmu z chrześcijaństwem.
Niektóre wierzenia sufickie
Sufizm zawsze twierdził, że jest częścią islamu, ale miał burzliwe relacje z islamem sunnickim i szyickim. Pisma sufickie wspominają o chrześcijanach, gnostykach i zoroastrianach (magach). Różne szkoły sufickie były najwyraźniej pod ich wpływem, a także pod wpływem Indii. Niektórzy sufi prowadzą życie podobne do monastycznego, co być może wskazuje na wpływ chrześcijaństwa.
Surowe prawo islamskie i pięć filarów islamu są niczym „nauczyciel”, który – jak twierdzą sufi – jest odpowiedni dla innych, ale oni sami wykraczają poza tę konieczność. Zamiast tego sufi kierują się księgami, których inni muzułmanie nie stosują.
al-Khidr/Khadir (Zielony) jest nieśmiertelną istotą, o której sufi wierzą, że potrafi odzyskać młodość. Khidr może zabijać ludzi i nadal pozostawać bez winy. Niektórzy przywódcy sufijscy twierdzili, że al-Khidr osobiście ich nauczał.
Bukhari, tom 1, księga 3, rozdział 45, nr 124, str. 90–93, to dość długi hadis dotyczący al-Khadira, współczesnego Mojżeszowi, który był bardziej uczony od niego. Allah pokazał Mojżeszowi, jak spotkać al-Khadira, a Mojżesz poprosił, by mógł się od niego uczyć. al-Khadir ostrzegł Mojżesza, że nie jest on wystarczająco cierpliwy. Następnie al-Khadir uczynił trzy rzeczy:
1. Poprosili mężczyzn na łodzi, by zabrali ich na pokład. Załoga, rozpoznając al-Khadira, uczyniła to za darmo. Al-Khadir wyrwał deskę, aby łódź zatonęła, co mogło doprowadzić do utonięcia marynarzy.
2. Obaj zobaczyli bawiących się chłopców, a al-Khadir odciął głowę jednemu z nich, zabijając go.
3. Niektórzy ludzie odmówili udzielenia pożywienia Mojżeszowi i al-Khadir, a po tym al-Khadir naprawił ich mur, który miał się zawalić.
Kluczową wierzą sufizmu jest przekonanie, że człowiek może stać się Jednością z Bogiem. Zatem sufi, który jest „jednością z Bogiem”, mógłby być uważany za samego Allaha, ponieważ jest z Nim jednym. Jest to podobne do heretyckiego mistycyzmu chrześcijańskiego średniowiecza, który kładzie nacisk na doświadczenie i głosi, że sami mogą być Bogiem.
Poszukiwanie i doświadczenie to kluczowe motywy sufizmu. Pragnienie, które ma zostać zaspokojone, oraz zadowolenie uważa się za dar, a sufi żyje dniem dzisiejszym. Poszukiwanie Boga porównuje się do poszukiwania przez nich przyjaźni, wina, upojenia alkoholowego i nielegalnego seksu.
Tajna wiedza sufich: „Panowanie skrywa tajemnicę, która – gdyby została ujawniona – zniszczyłaby proroctwo; proroctwo skrywa tajemnicę, która – gdyby została ujawniona – unieważniłaby wiedzę, a gnostycy skrywają tajemnicę, która – gdyby została objawiona przez Boga – zniweczyłaby prawo”. Przypisywane al-Tustariemu (zm. 896 r. n.e.) (Fazlur Rahman, Islam, wyd. 2, s. 142). „Sekretem”, który mógłby spowodować, że sufi zostaliby zabici przez innych muzułmanów, gdyby ci o nim wiedzieli, jest to, że wierzą oni, iż boskość znajduje się w nich samych, dzięki czemu mogą być uważani za część Allaha.
Taqiyya to sposób, w jaki wiele sekt ghulat, nie tylko sufich, przetrwało w ortodoksyjnym świecie muzułmańskim. Taqiyya to doktryna, zgodnie z którą dopuszczalne jest kłamstwo na temat własnych przekonań i praktyk, aby uniknąć prześladowań religijnych. Na przykład nauki o unicestwieniu są według Rahmana (s. 135) tłumaczone jako „nieodpowiedzialne” wypowiedzi w „stanie upojenia”. Pierwsi muzułmanie praktykowali dissimulację w Mekce, jak wynika z dzieła Buchariego, tom 9, księga 83, rozdział 1, nr 5, s. 3: „…Pamiętajcie, że wcześniej również w Mekce ukrywaliście swoją wiarę (islam)”.
Ból jest elementem sufizmu. Mówi się, że jeśli ból zbliża kogoś do Boga, to ból jest dobry. Dlatego niektórzy sufi „biczują” się, aż ich plecy krwawią, i zadają sobie ból, ponieważ uważają, że Allah tego od nich oczekuje.
Cześć (używając terminu katolickiego) jest powszechna zarówno w sufizmie, jak i w islamie szyickim. Według niektórych sufich Mahomet był pierwotnym światłem w swoim przedistnieniu, a wszechświat krąży wokół niektórych świętych sufich.
Etapy doświadczenia sufickiego
Od około 859 r. n.e., czyli od najwcześniejszych dni sufizmu, jednym z centralnych elementów wiary są etapy (zwane maqamat), które, jak się uważa, przechodzi sufita. Różnią się one w zależności od sekty, ale oto typowa sekwencja.
1. Pokuta za grzechy i życie doczesne
2. Wstrzemięźliwość wobec pragnień tego świata.
3. Cierpliwość w oczekiwaniu na doświadczenie Boga
4. Wdzięczność za swoje istnienie w Bogu
5. Zaufanie do Boga
6. Radość z doświadczania boskości
7. Wchłonięcie jaźni w boskość
8. Wielu naucza o unicestwieniu jaźni w boskości
Skrucha: Kiedy Koran mówi o zaufaniu Bogu, sufi utożsamiają to z wyrzeczeniem się świata.
Radość lub upajające doświadczenie jest cechą charakterystyczną sufizmu. Dla niektórych oznacza to po prostu doświadczenie emocjonalne. Często porównuje się to do upojenia winem, a niektórzy sufi rzeczywiście piją wino i upijają się. Sufi mogą usprawiedliwiać liczne wzmianki o winie, a nawet tawernach w swojej religii, twierdząc, że są one metaforą duchowej ekstazy. W końcu nawet hadisy mówią, że muzułmanie będą pić wino w raju. Jednak wielu z nich uważa, że picie alkoholu jest dopuszczalne. Kilka sekt sufickich pali haszysz w ramach swojej religii, ale większość tego nie robi.
Pochłonięcie/unicestwienie (fana’) to doktryna zastąpienia ludzkich cech cechami Boskimi. Nauczał tego Abu Yazid al-Bistami (zm. 874/877 r. n.e.). Oto niektóre z jego dość zaskakujących wypowiedzi:
„Chwała niech będzie mi; jak wielka jest moja majestatyczność”
„Ja jestem waszym Panem”
„Mój sztandar jest większy niż sztandar Mahometa”
Przywódcy sufijscy
Chociaż nie znamy z całą pewnością pochodzenia słowa „sufi”, prawdopodobnie wywodzi się ono od słowa „suf”, oznaczającego wełnę. Oto niektórzy z bardziej znanych przywódców.
Rabi’a/Rabiah al-’Adawiya (zm. 801 r. n.e.) była jedną z nielicznych muzułmańskich nauczycielek religii.
Harith al-Nuhasibi (zm. 857 r. n.e.) przeszedł z islamu racjonalistycznego
Dhu’l-Nun z Egiptu (zm. 859 r. n.e.) sformułował etapy sufizmu.
Al-Hakim al-Tirmidhi (zm. 898 r. n.e.) – nie jest spokrewniony z Tirmidhim, który zebrał hadisy
Junayd z Bagdadu (zm. 910/911 r. n.e.) był „trzeźwym sufi”, który odrzucał ideę całkowitego zjednoczenia z Bogiem.
Al-Hallaj (Husain al-Mansur) nauczał zastąpienia ludzkości boskością i utożsamiał się z Bogiem. Głosił również, że pielgrzymkę hadżdż można odbyć wyłącznie w duchu. W 922 r. n.e. został wychłostany, publicznie okaleczony, powieszony na szubienicy, ścięty, a następnie jego ciało spalone. Ortodoksyjni muzułmanie byli najwyraźniej niezadowoleni z jego nauk.
Abu Nasr al-Farabi (870–950 r. n.e.), urodzony w Farabie w Turkiestanie, był słynnym filozofem neoplatonistycznym i sufim. Nauczał, że Bóg jest „nieruchomym poruszycielem” i przybliżył wielu ludziom myśl Arystotelesa.
Al-Ghazali (1058–1111 r. n.e.) był początkowo sceptykiem, zanim został sufim. W 1106 r., pięć lat przed śmiercią, powrócił do nauczania. Al-Ghazali sprzeciwiał się wpływom neoplatonizmu w islamie, preferując raczej logikę Arystotelesa. Napisał dzieło „Odrodzenie nauk religijnych”, w którym poruszył kwestie praktyk rytualnych, zwyczajów społecznych, wad prowadzących do piekła oraz cnót prowadzących do raju. Odegrał kluczową rolę w uzyskaniu pewnego stopnia akceptacji dla sufizmu wśród sunnitów.
Khararas był sufim, który sprzeciwiał się samozniszczeniu i nauczał doktryny „trwania” z Bogiem, odzyskiwania siebie. Pokój i integralność w wypełnianiu obowiązków wobec Boga
Maulana Dżalal-uddin Rumi (Mohammed ben Mohammed bin Husajn al-Balkhi) (urodzony w 1207 r. w Balkh w Afganistanie, dorastał w Rumie w Turcji) zmarł w 1273 r. n.e. Napisał jeden z najpopularniejszych zbiorów dzieł poświęconych sufizmowi i założył suficki zakon Mevleviye/Maulawiya. Nie będziemy tutaj omawiać postaci Rumiego, ponieważ poświęcono mu cały artykuł.
Zakony sufickie lub „ścieżki”
Sufi byli powiązani z niektórymi ruchami berberyjskimi oraz z muzułmanami walczącymi przeciwko Europejczykom w Afryce. Wielu żołnierzy janczarów było sufami, a sufizm występuje zarówno w islamie sunnickim, jak i szyickim. Liczba zakonów sufickich jest bardzo duża, jak podaje islamista Fazlur Rahman w książce „Islam”, str. 157. Oto kilka głównych sekci.
Zakon Qadiriya został założony przez byłego hanbalitę 'Abd al-Qadira al-Gilaniego, urodzonego w 1077 r. n.e. Jest to jedna z najstarszych, największych i najbardziej pokojowych sekt. Jej członkowie recytują: „Proszę o przebaczenie Boga Wszechmocnego. Chwała Bogu, o Boże! Pobłogosław naszego mistrza Muhammada, jego rodzinę i Towarzyszy”. (100 razy), „Nie ma boga prócz Allaha” (500 razy) (Rahman, str. 160)
Zakon Mevleviye/Maulawiya został założony przez Dżalal ad-Dina Rumiego (zm. 1273 r.). Fazlur Rahman twierdzi, że jest to główny zakon miejski wśród tureckich sufich. Nie należy go mylić z zakonem Mawlaniya, który Turcy prześladują od 1925 roku.
Indyjski zakon Chishtiya/Cishtiyya został założony przez Mu’ana al-Din Chishi (1141–1236 r. n.e.). Jego członkowie pielgrzymują do jego grobu, podobnie jak czynił to Akbar, cesarz Indii. Są pacyfistami, którzy w odróżnieniu od wielu muzułmanów uważają zemstę za zło. W przeciwieństwie do wielu sufich nie wierzą w hipokryzję. Podczas gdy większość muzułmanów dąży do ustanowienia państwa islamskiego, oni opowiadają się za całkowitym wycofaniem się z udziału w rządzie. Dzieje się tak pomimo licznych hadisów sunnickich dotyczących islamskiego systemu rządów. Praktykują regulację oddechu, podobnie jak jogini. Ich główną księgą jest „Awaif al-Ma-arif”.
Z zakonu Khwajagan w Azji Środkowej wywodzi się Yasawiya, najstarszy zakon turecki. Baha’ al-Din z Buchary (zm. 1389 r. n.e.) był członkiem zakonu Khwajagan, który odszedł z niego i założył zakon Naqshbandiya w Indiach. Twierdzili jednak, że ich zakon wywodzi się od Abu Bakra, co wskazuje, iż uznają się za sunnitów.
Perski zakon Subhawardiya został założony przez 'Umara al-Suhrawardiego (zm. 1236 r.). Twierdzi on, że wywodzi się on w rzeczywistości od kalifa 'Umara, więc również należy do nurtu sunnickiego. Zakon ten występuje w Indiach, Pakistanie i Afganistanie.
Zakon Rifa’iya został założony przez Ahmada al-Rifa’iego (zm. 1182 r.). Działa w Turcji, Egipcie i Azji Południowo-Wschodniej.
Zakon Sa’diya/Jibawiya został rzekomo założony przez Sa’da al-Din (zm. 1300 r. w Damaszku).
Zakon Sanusiya wyróżnia się doktryną 60 000 świateł. Nacisk, jaki kładzie na światło, przypomina niektóre nauki gnostyckie.
Zakon Tijaniya w Afryce został założony ok. 1781 r. w Fezie przez Ahmada al-Tijaniego (zm. 1815 r.). Wywodzi się on z perskiego zakonu Khalwati/Khalwatiya, którego założycielem był 'Umar al-Khalwati (zm. 1398 r.). Zakon ten występuje w Turcji, Egipcie i północno-zachodniej Afryce. Wywodzi się on z zakonu Shadhili. Z Shadhiliya wywodzi się zakon Madoniyya, który powstał w 1847 roku i był rywalem zakonu Sanusiya.
Inne nietypowe zakony
Zakon Bektashi/Bektashiya wywodzi się z zakonu Yawawiya, który z kolei wywodzi się z zakonu Khwajagan. Zawiera elementy szamanizmu, islamu szyickiego oraz pewne wpływy chrześcijaństwa. Była to sekta islamu popularna wśród janczarów, która przetrwała do dziś w Albanii. Jej wyznawcy wierzą w „Trójcę” składającą się z Allaha, Mahometa i Alego. Nowych członków witają winem (alkoholowym), chlebem i serem.
Qalanders/Kalenders byli zakonem sufickim, który nie był ściśle związany z islamem i zawierał wiele nauk sprzed islamu. W latach 1526–1527 zbuntowali się przeciwko Turkom. Divan Hafiza wspomina o nich w negatywnym świetle.
Ma-Ming Hsin pod koniec XVIII wieku założył zakon suficki w Chinach.
Ibn el/al-Arabi z Murcji (w Hiszpanii) założył zakon panteistyczny, głosząc, że wszystko jest częścią Boga. Jedną z nielicznych kobiet pełniących funkcje przywódcze była jego sufińska nauczycielka Fatima bint Waliyya („The Sufis”, str. 159)
Doświadczenie musi dotyczyć właściwego Boga
Zgodnie z Koranem Mahomet miał doświadczenia mistyczne. Podczas gdy większość muzułmanów uważa, że nikt inny nie powinien mieć tego rodzaju mistycznej relacji, sufici sądzą, że oni również powinni mieć takie doświadczenia mistyczne. Podczas gdy islam niesuficki zajmuje się dyskusjami na temat Boga, sufici pragną poszukiwać doświadczenia z Bogiem.
Doświadczenie sprzeczne z Bożym objawieniem jest doświadczeniem zwodniczym. Cześć oddawana Bogu i modlitwa niekoniecznie są dobre; zależy to od przedmiotu tej czci i modlitwy. Muzułmanie zgadzają się z chrześcijanami, że Mojżesz, Dawid, Jezus i inni przekazali nam przesłania od Boga. Jeśli nie postępujemy zgodnie z tym, co Bóg objawił, to nie podążamy za Bogiem. Jezus powiedział: „…Jeśli ktoś Mnie miłuje, będzie przestrzegał Mojej nauki. Mój Ojciec go umiłuje, a My przyjdziemy do niego i zamieszkamy u niego. Kto Mnie nie miłuje, ten nie przestrzega Moich słów. Słowo, które słyszycie, nie jest Moje, lecz pochodzi od Ojca, który Mnie posłał. To wszystko powiedziałem wam, gdy jeszcze jestem z wami. Ale Pocieszyciel, Duch Święty, którego Ojciec pośle w Moim imieniu, nauczy was wszystkiego i przypomni wam wszystko, co wam powiedziałem. Pokój zostawiam wam; pokój mój daję wam. Nie daję wam tak, jak daje świat. ” (J 14, 23–27a) – w rękopisach p66 ok. 125–150 r. n.e. oraz p75 175–255 r. n.e.
Czy celem każdej religii jest działanie, czy też kontemplacja? Praktyczna odpowiedź różni się w przypadku islamu sufickiego od islamu niesufickiego. Chrześcijaństwo ma trzecią odpowiedź: celem prawdziwej religii jest Bóg. Chrześcijaństwo obejmuje działanie, kontemplację i wiarę, ale skupia się przede wszystkim na zadowalaniu Boga. Nie polega ono jedynie na przestrzeganiu zasad ani na poszukiwaniu doświadczeń.
Reakcje głównego nurtu muzułmańskiego na sufizm
Sura 42:51 mówi: „Nie przystoi człowiekowi, by Bóg przemawiał do niego inaczej niż poprzez natchnienie, zza zasłony lub poprzez wysłanie Posłańca, który z Bożego pozwolenia objawia to, czego Bóg pragnie: albowiem On jest Najwyższy, Najmądrzejszy”. Sura 42:51
Reakcje na sufizm obejmują tolerancję, sprzeciw i egzekucje. Istnieje hadys anty-suficki, który jest ewidentnie sfabrykowany. Z drugiej strony wielu muzułmanów niebędących sufami zna sufizm i darzy go szacunkiem, a także czyta niektóre utwory poezji sufickiej. Wcześni sufi, tacy jak al-Hallaj, otwarcie twierdzili, że są Bogiem; al-Hallaj został stracony, a następnie jego ciało okaleczono. Późniejsi sufi, tacy jak Rumi, nadal wypowiadają się przychylnie o al-Hallaju, w tym o jego słynnym stwierdzeniu „Chwała niech będzie mnie”.
Sufi byli prześladowani w Iranie za czasów Chomeiniego, ale prześladowało ich również wielu sunnitów. Inni tolerowali sufich; wielu żołnierzy armii osmańskiej było sufimi.
Porównanie sufizmu i chrześcijaństwa
Sufizm wywodzi się z islamu, ale jego wyznawcy darzą nauki Jezusa większym szacunkiem niż większość muzułmanów. W skrajnym ujęciu książka mistrza sufickiego Javada Nurkhbhsh z zakonu Nihmatullahi, zatytułowana „Jezus w oczach sufich”, stwierdza, że sufi czerpią inspirację, wskazówki i wzór do naśladowania znacznie częściej z postaci Jezusa niż z postaci Mahometa! Większość sufich nie zgodziłaby się jednak z tym stwierdzeniem, a nie wszyscy sufi uznają, że Jezus jest bardziej boski niż ktokolwiek inny.
Można by spróbować porównać islam suficki z chrześcijaństwem, ponieważ obie te tradycje skupiają się na doświadczeniu. Odnośniki znajdują się na końcu, więc możesz sprawdzić, czy uda ci się odgadnąć, która jest która.
Główny punkt
„O Panie, nasz Panie, jakże majestatyczne jest Twoje imię na całej ziemi!” (Psalm 8:1 – słowa Dawida)
„Ja jestem dobrze zachowaną tablicą”. To interesujące, ponieważ sura 85:20-22 mówi, że to Koran jest zachowany na tablicy [w Niebie].
„Powiedziałem do ***: «Ty jesteś moim Panem; nie mam nic dobrego poza Tobą»” (Psalm 16:2; *** oznacza Pana)
Powiedział również: „Widziałem *** krążącego wokół mnie”. O Bogu mówi się: „Twoje posłuszeństwo wobec mnie jest większe niż moje posłuszeństwo wobec Ciebie”. *** to „Ka’aba”
(Słowa Bayazida Bestamiego (zm. 874/877 r. n.e.), zaczerpnięte z książki „The Essential Rumi”, str. 288.)
„Trwajcie we Mnie, a Ja będę trwał w was. Tak jak żadna latorośl nie może przynosić owocu sama z siebie, jeśli nie trwa w winorośli, tak i wy nie możecie przynosić owocu, jeśli nie trwacie we Mnie. Ja jestem winoroślą, a wy latoroślami. Kto trwa we Mnie, a Ja w nim, ten przynosi obfity owoc. Bo beze Mnie nic nie możecie uczynić”. Jezus w Ewangelii św. Jana 15:1:4-6
Sposób postrzegania samych siebie
„Nie czyńcie niczego z egoistycznej ambicji ani próżnej pychy, ale w pokorze uważajcie innych za ważniejszych od siebie. Każdy z was powinien dbać nie tylko o swoje interesy, ale także o interesy innych. Niech będzie w was ta sama postawa, jaka była w ***” (Paweł mówi w Liście do Filipian 2:3-5a. *** to Chrystus Jezus.)
„Chwała niech będzie mi… Jak wielka jest moja majestatyczność/chwała… Ja jestem waszym Panem… Mój sztandar jest większy niż sztandar ***.” (Bestami, zm. 874/877. *** to Mahomet.)
Szukam
„Z całego serca szukałem Ciebie; nie pozwól mi zboczyć z Twoich przykazań. W sercu moim zachowałem Twoje słowo, abym nie zgrzeszył przeciwko Tobie.” Psalm 119:10-11
„O Boże, Ty jesteś moim Bogiem. Gorliwie Cię szukam; moja dusza pragnie Ciebie. Moje ciało tęskni za Tobą na ziemi suchej i zmęczonej, gdzie nie ma wody.” (Psalm 63:1 Dawid przemawia z pustyni Judy.)
„To upojenie zaczęło się w jakiejś innej tawernie. Kiedy wrócę do tego miejsca, będę już całkowicie trzeźwy. Tymczasem jestem jak ptak z innego kontynentu, siedzący w tej wolierze.” (Z antologii Safa, zaczerpnięte z książki The Essential Rumi, str. 2)
„Pokaż mi, o ***, swoje drogi; naucz mnie swoich ścieżek. Prowadź mnie w swojej prawdzie i nauczaj mnie, bo Ty jesteś Bogiem mojego zbawienia; przez cały dzień czekam na Ciebie. Pamiętaj, o ***, o swoim miłosierdziu i miłości, bo trwają one od wieków. ” Psalm 25:4-6 (Mówi Dawid. *** oznacza Pana)
Modlitwa i medytacja
„Wysłuchaj głosu mojego wołania, mój Królu i mój Boże, bo do Ciebie się modlę. Rano, o Panie, słyszysz mój głos; o świcie przedstawiam Ci moją prośbę i czekam z nadzieją.” (Psalm 5:2-3 Mówi Dawid)
„Niech słowa moich ust i rozmyślania mojego serca będą miłe w Twoich oczach, o Panie, moja Skało i mój ***” (Psalm19:14 . *** oznacza Odkupiciela.)
„*** usłyszał od *** tajemną naukę i otrzymał polecenie, by jej nie ujawniać, więc szepnął ją do ust studni. Czasami nie ma nikogo, z kim można by porozmawiać. Trzeba po prostu wyruszyć samemu”. Pierwszym *** jest Ali, a drugim *** – Mahomet. (Mathnawi 4:275-486, zaczerpnięte z książki The Essential Rumi, str. 195)
Metafory wina
„Napełniłeś moje serce większą radością niż wtedy, gdy obfitują zboże i młode wino [innych]”. (Ps 4:7)
„Jestem tym, który pije wino, samym winem i tym, który nalewa” (słowa Bestamiego, który zmarł w 874/877 r. n.e.) z książki „The Essential Rumi”, str. 288)
„Nie upijajcie się winem, które prowadzi do lekkomyślnej nieostrożności. Zamiast tego bądźcie napełnieni Duchem.” List do Efezjan 5:18
„Szczęśliwa jest moja głowa: i głośnym okrzykiem mówię, mówiąc: «Powiew życia z kielicha szukam». Na obliczu upojenia winem nie zasiada ponurość surowości. Jestem uczniem khirki, pijący osad, o miłym usposobieniu. … Wino, sprowadź to, z decyzji ***, z czystego serca, abym łaską kielicha mógł zmyć pył hipokryzji.” (Divan Hafiza, str. 399. *** to Hafiz, pseudonim poety.
Metafory jedzenia i dawania
„Moja dusza jest nasycona jak najbogatszym pokarmem; radośnymi ustami będą Cię chwalić moje wargi.” (Psalm 63:5)
Pewien *** zapukał do domu, prosząc o kawałek suchego chleba, albo wilgotnego – to nie miało znaczenia.
„To nie jest piekarnia” – odparł właściciel.
„A może masz odrobinę chrząstki?”
„Czy to wygląda jak sklep mięsny?”
„Trochę mąki?”
„Słyszysz może kamień młyński?”
„Trochę wody?”
„To nie jest studnia.”
Cokolwiek *** prosił, mężczyzna odpowiadał jakimś zmęczonym żartem i odmawiał mu czegokolwiek.
W końcu ten *** wbiegł do domu, podniósł szatę i przykucnął, jakby chciał [skorzystać z toalety]
„Hej, hej!”
„Cicho, ty nieszczęśniku. Opuszczone miejsce to świetne miejsce na załatwienie potrzeby, a skoro nie ma tu żadnych żywych istot ani środków do życia, trzeba je nawozić”.
(The Essential Rumi, str. 116–117, z Mathnawi 6:1250–1257) Ten *** to derwisz.
Książki religijne sufizmu
„al-hikam” (Mądre powiedzenia) zebrane przez Ibn 'Ata’ Allaha (zm. 1309)
„Mathnawi”/„Mesnevi” – sześć tomów autorstwa Rumiego, zawierających 30–40 tysięcy wersów (1258–1273 r. n.e.)
„Divan” Hafiza – istnieje około dwunastu głównych gatunków poezji perskiej, a Hafiz wyróżnia się jako „Szekspir” jednego z nich.
Literatura dotycząca sufizmu
Shah, Idries. The Sufis. Anchor Books, 1971, 451 stron.
McCurry, Don. „Introduction to Islam: Sufism” (kaseta)
Rahman, Fazlur. Islam, wydanie drugie. University of Chicago Press, 1979.