< al-Tabari – muzułmański historyk, tomy 1–4

al-Tabari był wczesnym historykiem muzułmańskim, żyjącym w latach 839–February 17, 923 A.D. Zgodnie z przedmową do „Historii al-Tabariego” dzieło to „jest powszechnie uznawane za najważniejszą historię powszechną powstałą w świecie islamu”. Tytuł dzieła al-Tabari brzmi „ta’rikh al-rusul wa’l-muluk”, co oznacza „historię proroków i królów”. Te 38 tomów zawiera fakty i legendy dotyczące historii świata od Adama i Ewy aż do roku 915 n.e.

Pierwsze cztery tomy zawierają wiele elementów znanych z Biblii. Pierwsze cztery tomy można uznać za jedną całość, ponieważ dopiero od rozdziału piątego al-Tabari przechodzi do szczegółowego opisu historii Persów.

Informacje o autorze

„Tabari” było jego pseudonimem, ponieważ pochodził z Tabaristanu, położonego w Iranie, na południe od Teheranu. Chociaż niektórzy sunniccy muzułmanie z nurtu hanbalickiego zarzucali mu skłonności szyickie, nie ma ku temu żadnych podstaw poza tym, że był Irańczykiem. Wiarygodność Tabariego jako historyka byłaby raczej wysoka, gdyby nie te pierwsze trzy tomy. Wydaje się, że tak bardzo skupia się na szczegółach faktycznych, że tam, gdzie ich brakuje, chętnie je wymyśla lub bez zastrzeżeń powtarza to, co wymyślili inni. Czy naprawdę znamy imiona córek Adama i Ewy? Czy naprawdę wiemy, że Ewa zawsze rodziła bliźnięta? Czy naprawdę wiemy, że Ewa była w ciąży z Kainem i jego bliźniakiem, zanim została wygnana z Ogrodu?

Tabari znał Koran na pamięć, gdy miał 7 lat. al-Tabari, tom 1, str. 15. Wybrał się na pielgrzymkę. al-Tabari, tom 1, str. 19. Tabari miał doskonałą pamięć. al-Tabari, zgodnie z tomem 1, str. 19

Islam al-Tabariego

Al-Tabari był sunnickim muzułmaninem z Iranu. Hanbalici twierdzą, że miał on skłonności szyickie, ale nic na to nie wskazuje poza miejscem jego urodzenia. Tabari początkowo był zwolennikiem szkoły szafiickiej. Później założył własną szkołę. al-Tabari, tom 1, str. 62. Między różnymi szkołami panowały spory – al-Tabari, tom 1, str. 66. Hanbalici stosowali przemoc, by zastraszyć muzułmanów należących do innych szkół. al-Tabari, tom 1, str. 71

Tabari został wprowadzony w temat odmian odczytów Koranu. al-Tabari, tom 1, str. 23

W pismach al-Tabari wyróżnia się tylko jedna osobliwość doktrynalna. Uważał on, że niewolnicom nie powinno się pozwalać na posiadanie własnych pieniędzy. al-Tabari, tom 1, str. 21–22

Tabari posiadał kosmologiczny „dowód” na istnienie Boga. al-Tabari, tom 1, str. 194–195

Pierwszą stworzoną rzeczą było pióro służące do zapisywania tego, co zostało z góry ustalone. Al-Tabari, tom 1, str. 198–201, 218, 219

Al-Tabari a nauka

Al-Tabari przyjmował informacje od innych, nie zawsze pytając, skąd je czerpali. Na przykład Tabari doszedł do wniosku, że Bóg stworzył świat w niedzielę, ponieważ wczesni muzułmańscy uczeni byli co do tego zgodni. al-Tabari, tom 1, str. 212

Istnieje siedem niebios. al-Tabari, tom 1, str. 213

Gwiazdy chronią przed szatanem. Al-Tabari, tom 1, str. 223

Zapytałem Posłańca Boga [Mahometa]: „Gdzie [słońce] zachodzi?”. Odpowiedział: „Zachodzi w niebie, a następnie jest wznoszone z nieba do nieba, aż zostanie wzniesione do najwyższego, siódmego nieba. W końcu, gdy znajdzie się pod Tronem, opada i oddaje pokłon, a aniołowie, którzy się nim opiekują, oddają pokłon wraz z nim”. Następnie słońce mówi: «Panie mój, skąd rozkazujesz mi wschodzić – z miejsca, gdzie zachodzę, czy z miejsca, gdzie wschodzę?». Kontynuował. To właśnie (oznacza) słowo Boga: „A słońce: biegnie do miejsca, gdzie ma przebywać (w nocy)”, gdzie jest zatrzymywane pod Tronem – „To zostało postanowione przez Potężnego i Wszechwiedzącego” – przez „to” rozumie się postępowanie Potężnego Pana w Jego królewskiej władzy, Pana, który jest „wszechwiedzący” co do swojego stworzenia. Kontynuował. Gabriel przynosi słońcu szatę świetlną ze światła Tronu, zgodnie z długością godzin dnia. Jest ona dłuższa latem i krótsza zimą, a o średniej długości jesienią i wiosną. [modele wiosenne, jesienne i zimowe!] – kontynuował. Słońce zakłada tę szatę, tak jak ktoś z was tutaj zakłada swoją szatę. Następnie zostaje ono uwolnione, by wędrować w powietrzu nieba, aż wzejdzie tam, skąd zwykle wschodzi. … Tą samą drogą podąża księżyc podczas swojego wschodu … Ale Gabriel przynosi mu szatę ze światła Podnóżka. To właśnie (oznacza) słowo Boga: „Uczynił słońce światłem, a księżyc światłem””. al-Tabari, tom 1, str. 231

Mahomet powiedział, że Bóg pierwotnie stworzył dwa słońca, ale Gabriel przeciągnął skrzydłem po jednym z nich, zmniejszając jego jasność i pozostawiając czarne ślady, a ono stało się księżycem. str. 233

Słońce zachodzi w błotnistym źródle. Al-Tabari, tom 1, str. 234 – jest to przekonanie muzułmanów oparte na surze 18.

Al-Tabari wyznawał pogląd, że Dhul [Zul] Qarnain był Aleksandrem Macedońskim. al-Tabari, tom 1, str. 37, oraz że był on wierzącym w Boga. al-Tabari, tom 2, str. 109. Aleksander był w rzeczywistości poganinem wyznającym politeizm, którego ludzie później czcili jako boga.

Al-Tabari, tom 1, str. 234, wspomina również, że słońce zachodzi w błotnistym źródle. Słowo „błotnisty” to hami’ah, oznaczające czarną glinę, ale hamiyah to podobne słowo, które może oznaczać „gorący”. (Zob. przypis 442, str. 234)

Co więcej, sama Ziemia spoczywa na wielkiej rybie. al-Tabari, tom 1, str. 220

Aniołowie i Szatan

Al-Tabari szybko uzupełniał brakujące szczegóły. Na przykład z dzieła al-Tabariego dowiadujemy się, że Allah stworzył Ka’abę, zanim stworzył resztę świata. Al-Tabari, tom 1, str. 216.

Aniołowie odbyli pielgrzymkę 2000 lat przed Adamem. al-Tabari, tom 1, str. 295

Iblis był anielskim dżinem (al-Tabari, tom 1, str. 250), znanym również pod imieniem „Azazil” (al-Tabari, tom 1, str. 254). Wszedł on do paszczy węża (al-Tabari, tom 1, str. 275–279)

Adam i Ewa

Ludzie nie zostali stworzeni bezpośrednio przez Allaha, lecz przez anioła śmierci. al-Tabari, tom 1, str. 256

Ewa została stworzona z żebra Adama. al-Tabari, tom 1, str. 273. Ewa była pierwotnie inteligentna, ale Allah uczynił ją [a nie Adama] głupią po upadku Adama i Ewy. al-Tabari, tom 1, str. 280, 281. Nawet Ewa miała zasłonę. al-Tabari, tom 1, str. 294

Adam nie posłuchał Boga. al-Tabari, tom 1, str. 275. Adam ponosi współodpowiedzialność za każdą duszę, która została niesprawiedliwie zabita. al-Tabari, tom 1, str. 315

Adam był prorokiem. al-Tabari, tom 1, str. 303

Nawet Adam udał się na pielgrzymkę do Mekki. al-Tabari, tom 1, str. 295

Adam otarł głową o niebo i dlatego stał się łysy. al-Tabari, tom 1, str. 297

Po Adamie i Ewie

Wszyscy grzeszą każdego dnia. al-Tabari, tom 3, str. 147

Wzmianka o krainie Nudh [Nod] al-Tabari, tom 1, str. 295

Kain (Qabil) zabił swojego brata Abla (Habila). al-Tabari, tom 1, str. 307

Niektórzy twierdzą, że Kain zabił Habila z powodu kobiety. Ożenili się ze swoimi siostrami. al-Tabari, tom 1, str. 308

Al-Tabari twierdził, że zna imiona córek Adama. al-Tabari, tom 1, str. 317

Czarny kamień był pierwotnie białym klejnotem, ale stał się czarny, ponieważ przed nadejściem islamu dotknęło go tak wiele kobiet w okresie menstruacji. al-Tabari, tom 1, str. 303

Enoch praktykował dżihad. al-Tabari, tom 1, str. 346

Arka Noego

Arka Noego – al-Tabari, tom 1, str. 348

Noe zabrał na arkę 10 osób. Miał czwartego syna, Yami, który nie wierzył w niego i nie wszedł na arkę. al-Tabari, tom 1, str. 360

Szatan również musiał dostać się do arki, aby przeżyć. Wszedł do niej, oszukując Noego. al-Tabari, tom 1, str. 360

Noe stał się muzułmaninem. al-Tabari, tom 1, str. 360

Dzieci Noego stały się muzułmanami. al-Tabari, tom 2, str. 12

Jednym z powodów, dla których ludzie zbudowali wieżę Babel, było to, by powódź już nigdy ich nie dotknęła. al-Tabari, tom 2, str. 27

Pomiędzy Noem a Abrahamem nie było żadnych posłańców [proroków] Allaha, z wyjątkiem Huda [do ludu Ad] i Saliha [do ludu Thamud]. al-Tabari, tom 2, str. 50

Abraham

Abram twierdził, że gwiazda i księżyc są jego panami. Później jednak zmienił zdanie. al-Tabari, tom 2, str. 51

Gwiazda, o której Abram mówił, że jest jego panem, to Jowisz. al-Tabari, tom 2, str. 54

Żydowska apokryficzna opowieść o Abrahamie, w której największy bożek rozbił mniejsze. al-Tabari, tom 2, str. 56

To Kurd doradził ludziom, by spalili Abrahama na śmierć. al-Tabari, tom 2, str. 58

Faraonowi spodobała się Sara, a Abram okłamał faraona, twierdząc, że jest ona jego siostrą. al-Tabari, tom 2, str. 62

Abram powiedział tylko trzy kłamstwa. al-Tabari, tom 2, str. 63

Sara dokonała obrzezania Hagar. al-Tabari, tom 2, str. 72

W Sodomie mieszkały cztery miliony ludzi. al-Tabari, tom 2, str. 124

Nimrod uwięził Abrama na siedem lat. al-Tabari, tom 2, str. 128

Bóg w cudowny sposób zmienił język Abrahama z syryjskiego na hebrajski. al-Tabari, tom 2, str. 128

Chociaż Koran nie precyzuje, którego syna Abraham niemal złożył w ofierze, al-Tabari podaje, że około 16 autorytetów wskazuje na Izaaka, a 23 – na Ismaela, przy czym sam al-Tabari [dość obiektywnie] przedstawia argumenty przemawiające za obiema opcjami. al-Tabari, tom 2, str. 82–97

Izaak [a nie Ismael] miał siedem lat, gdy niemal został złożony w ofierze. al-Tabari, tom 2, str. 68

W Koranie nie ma żadnej wzmianki, że ofiara miała miejsce dziesiątego dnia, który upamiętnia Abrahama i jego syna. al-Tabari, tom 2, str. 96, przypis 241

Izaak był synem Abrahama, który omal nie został złożony w ofierze. al-Tabari, tom 2, str. 175

Mojżesz i Wyjście

Al-Khidr w surze 18:60–62 jest bardzo podobny do żydowskiej opowieści: R. Joshua bin Levi i dziwne czyny Eliasza w: William M. Brinner (tłumacz) z Nissim bin Jacob bin Shahin, „Elegancka kompozycja dotycząca ulgi po przeciwnościach losu”, Yale Judaica Series, tom 20, 1977. „Ulga II”, 13–16; J. Obermann, „Dwie opowieści o Eliaszu w tradycji judeo-arabskiej”. „Hebrew Union College Annual” 23, nr 1 (1950–1951), s. 387–404. Al-Tabari, tom 2, s. 387–404, przypis 493.

Z Egiptu wyruszyło 620 000 izraelskich mężczyzn. al-Tabari, tom 3, s. 63

Al-Samiri oznacza Samarytanina (przypis). Przypis ten wskazuje, że al-Tabari w swoim Tafsirze [komentarzu] podaje, iż al-Samari był wybitnym Izraelitą, z którym Mojżesz zabronił Izraelitom utrzymywać kontakty, i właśnie dlatego Izraelici zostali oddzieleni od Samarytan. al-Tabari, tom 3, s. 72.

Żyd o imieniu Sami [Samarytanin?] al-Tabari, tom 4, str. 77

Bóg wydał Izraelitom wiele przykazań, ale odebrał im 6/7 z nich, pozostawiając jedynie te, które otrzymali. al-Tabari, tom 3, str. 78

Dawid i Salomon

Król Dawid poślubił żonę Uriasza, gdy ten jeszcze żył. Zgrzeszył, skazując Uriasza na śmierć. To dwaj aniołowie [a nie Natan] opowiedzieli Dawidowi historię o dwóch mężczyznach i małej owieczce. al-Tabari, tom 3, str. 145, 148–149

Ręce króla Dawida były splamione krwią. al-Tabari, tom 3, str. 151

Salomon był wojowniczy. al-Tabari, tom 3, str. 153

Szatan przybrał postać Salomona, aby ukraść jego pierścień z pieczęcią. Salomon nie został rozpoznany i stracił swoją władzę, dopóki Szatan nie wrzucił pierścienia do morza, ryba go nie połknęła, rybak go nie złowił, a Salomon nie odzyskał go. al-Tabari, tom 3, str. 169

Inne wydarzenia z czasów Starego Testamentu

Hiob był prorokiem. al-Tabari, tom 2, str. 143. Podobno otrzymał rozkaz, by bić swoją żonę. al-Tabari, tom 2, str. 140

Po uwolnieniu Józef otrzymał stanowisko Potifara; Potifar zmarł, a Józef poślubił żonę Potifara, która wcześniej niesłusznie go oskarżyła. al-Tabari, tom 2, str. 166

Izraelici rzekomo gwałcili kobiety kananejskie – zgodnie z al-Tabari, tom 3, str. 97

Dobry izraelski król Asa nakazał kobietom zakrywać się w obskurnych szatach. al-Tabari, tom 4, str. 25

Armia Zeracha, Indianina [Etiopczyka], liczyła 1,1 miliona żołnierzy – al-Tabari, tom 4, str. 28

Al-Tabari pomylił dwóch Zachariaszy – al-Tabari, tom 4, str. 37

Jonasz sprzeciwił się Panu – al-Tabari, tom 4, str. 161

Wieloryb, na którym płynął Jonasz, płynął w górę rzeki Eufrat, aż dotarł do Niniwy. al-Tabari, tom 4, str. 161

Armia Sennacheryba została w cudowny sposób zniszczona – al-Tabari, tom 4, str. 38

Dobry król Jozjasz – al-Tabari, tom 4, str. 40

Prorok Jeremiasz – al-Tabari, tom 4, str. 44

Jeremiasz spał przez 70 lat – al-Tabari, tom 4, str. 45

Śpiący i osioł w Koranie – al-Tabari, tom 4, str. 46

Szaleństwo Belszassara – al-Tabari, tom 4, str. 49

Estera i Mordocheusz – al-Tabari, tom 4, str. 50–51

Żydzi uważali Ezdrasza za syna Boga – al-Tabari, tom 4, str. 65

Jan Chrzciciel

Anachronizm: Antioch, król Babilonu, zabił wielu Żydów za zamordowanie Jana Chrzciciela. al-Tabari, tom 4, str. 97

Nawet muzułmanie zgadzają się, że Jan Chrzciciel został zabity – al-Tabari, tom 4, str. 97

Jan Chrzciciel i Nabuchodonozor (anachronizm) – al-Tabari, tom 4, str. 54

Podano, że Rzymianie pomogli Nabuchodonozorowi zburzyć Świątynię w Jerozolimie, ponieważ Izraelici zabili Jana Chrzciciela – al-Tabari, tom 4, str. 106. Jednak informacja, że Nabuchodonozor zburzył Świątynię, ponieważ Izraelici zabili Jana Chrzciciela, jest błędna – al-Tabari, tom 4, str. 107

Jezus

Podaje rodowód zarówno Marii, jak i Józefa. Są one identyczne aż do Jorama i Uzjasza / Achazjasza. al-Tabari, tom 4, str. 103.

Anioł Gabriel ukazał się Marii jako przystojny mężczyzna. Tchnął na rozcięcie jej szaty i w ten sposób Maria poczęła. al-Tabari, tom 4, str. 112–113

Maryja była otoczona aniołami, więc Iblis [Szatan] nie mógł dotknąć Jezusa tak, jak dotykał wszystkich innych. al-Tabari, tom 4, str. 115

Gwiazda betlejemska pojawiła się, gdy narodził się Jezus. Tej nocy wyruszyła grupa ludzi, którzy dyskutowali o znakach Mesjasza, zgodnie z tym, co zostało wskazane w Księdze Daniela. al-Tabari, tom 4, str. 116

Ukrzyżowali jedynie podobiznę Jezusa. al-Tabari, tom 4, str. 122

Według Ibn Humayda – Ibn Ishaqa, autorytetu o nienagannym autorytecie – Wahba bin Munabbih al-Yamani: „Bóg pozwolił Jezusowi, synowi Marii, umrzeć o trzeciej po południu; następnie zabrał go do siebie”. al-Tabari, tom 4, str. 112

Uwagi

al-Tabari napisał obszerną historię, a nie tekst religijny zawierający zbiór hadisów. Niemniej jednak materiał historyczny w znacznym stopniu pokrywa się zarówno z hadisami, jak i z Biblią. Nikt, ani muzułmanin, ani nie-muzułmanin, nie twierdzi, że al-Tabari był całkowicie bezbłędny, ale ogólnie uważa się go za wiarygodnego historyka; inne źródła zazwyczaj potwierdzają jego zapisy. Czasami próbował on ocenić dokładność swoich źródeł, a w niektórych przypadkach celowo umieszczał sprzeczne źródła, jedno po drugim, aby zwrócić uwagę czytelnika na istnienie rozbieżności opinii w danej kwestii.

Mimo to czasami zbyt bezkrytycznie przyjmował to, co podawało dane źródło. Nawet gdyby al-Tabari nie znalazł żadnych sprzecznych źródeł, skąd w ogóle znalibyśmy imiona córek Adama, gdyby Bóg ich nie objawił? Ludzie na ogół – nie tylko al-Tabari – mają „pragnienie pewności”, które sprawia, że gdy pojawiają się luki w informacjach, chcą je wypełnić dowolnymi dostępnymi danymi, nie zastanawiając się nad stopniem pewności co do ich dokładności. Czasami najlepszą odpowiedzią jest po prostu stwierdzenie: „nie dysponujemy tą informacją”.

al-Tabari jest ważny z trzech powodów. Po pierwsze, przedstawił bardzo szczegółową historię, która jest ogólnie dość wiarygodna w odniesieniu do okresu tuż poprzedzającego czasy, w których żył. Po drugie, nawet błędy al-Tabariego, zwłaszcza dotyczące wcześniejszych dziejów, nadal odzwierciedlają to, co wielu muzułmanów sądziło w tamtych czasach. Jego dzieło historyczne daje nam szeroki wgląd w praktykę islamu w czasach Mahometa i tuż po nich. Po trzecie, wielu muzułmanów wyznawało wówczas określone poglądy pod wpływem historii al-Tabari.

Bibliografia

Historia al-Tabari: tłumaczenie z przypisami. Ehsan Yar-Shater, redaktor naczelny. State University of New York Press 1989–.

W celu uzyskania dodatkowych informacji prosimy o kontakt pod adresem www.MuslimHope.com